“Rốt cùng, bây giờ chúng ta là anh em!” Chưa bao giờ lời thốt lên bộc phát không bình thường này lại được xem xét và phong phú ý nghĩa như vậy. Câu nói được phát biểu ở đất Cuba, bằng tiếng Ý và bằng tiếng Pháp trong văn bản, lời phát biểu này vẫn còn âm vang của một sự kiện mang tầm vóc lịch sử. Sự tìm kiếm một đơn vị hiệp nhất là dấu hiệu của lòng trung thành của chúng ta. Mọi cuộc giải hòa đều mang tính ngôn sứ, nhất là khi người ta chờ từ hàng thế kỷ – có thể nói từ khi thành lập Tòa Thượng Phụ Matxcơva năm 1589. Vòng ôm giữa nhà lãnh đạo Giáo hội la-tinh và Giáo hội Nga mở ra các viễn cảnh nồng ấm. Nhưng các viễn cảnh nào? Tất cả hay không có viễn cảnh nào. Trong khi nhiệt huyết của Giáo hoàng Argentina thấy rõ trong cái hôn trìu mến của một bước khổng lồ đã được vượt qua, thì Thượng phụ Maxtcơva đáp lại, với nụ cười cũng nồng nhiệt, nhưng cho thấy vẫn còn “nhiều khó khăn”. Như thế nghệ thuật nhìn vấn đề ở mặt tiêu cực hoặc tích cực chỉ cho thấy một khía cạnh của vấn đề. Nó không chống lại sự ngây thơ bằng sáng suốt, cũng không chống chủ nghĩa lý tưởng bằng chủ nghĩa hiện thực. Nó phản ảnh một phần của tính toán.
